Küreselleşme, dünyanın ekonomik sınırlarını ortadan kaldırırken ahlaki sınırları daha görünür hale getirdi. Sermaye, bilgi ve teknoloji saniyeler içinde sınırları aşabiliyor; ancak adalet, eşitlik ve etik değerler aynı hızla dolaşmıyor. Bu durum, “küresel ekonominin sadece bir üretim ve ticaret sistemi değil, aynı zamanda ahlaki bir sınav alanı olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Günümüzün en yakıcı sorunlarından biri, ekonomik büyümenin getirdiği zenginliğin nasıl paylaşıldığı değil, bu paylaşımın ne kadar adil ve insani temellere dayandığıdır. Eşitsizliklerin Gölgesinde Büyüyen Bir Dünya Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankası verilerine göre, dünyanın en zengin %10’luk kesimi küresel servetin yaklaşık %76’sına sahip. Geriye kalan milyarlarca insan, bu devasa ekonomik pastadan yalnızca kırıntılar alabiliyor. Bu tablo, ekonomik adaletsizliğin sadece gelir farkı meselesi değil, aynı zamanda bir insanlık meselesi olduğunu kanıtlıyor. Afrika’da tarımsal emtia ihracatı yapan ülkeler, aynı ürünleri işleyip satan Avrupa ülkelerinin kazancının yalnızca onda birini elde ediyor. Güneydoğu Asya’daki tekstil işçileri, günde birkaç dolara çalışırken ürettikleri ürünler Batı pazarlarında yüzlerce dolara satılıyor. Bu tablo, ekonomik sistemin merkezinde bir “ahlaki asimetri” bulunduğunu gösteriyor. Kapitalizmin küresel ölçekte yayılması, üretim ve tüketim ilişkilerini hızlandırırken, etik standartları aynı hızda geliştiremedi. Çok uluslu şirketlerin düşük maliyetli üretim arayışı, insan hakları ve çevre üzerindeki yükü artırıyor. Küresel tedarik zincirlerinde çocuk işçiliği, zorla çalıştırma ve ekolojik yıkım gibi sorunların hâlâ varlığını sürdürmesi, ekonomik başarıların arkasındaki vicdani eksikliği gözler önüne seriyor. Etik İkilemler: Kazanç mı Vicdan mı? Ekonominin etik boyutunu tartışmak, yalnızca bir felsefi egzersiz değildir; aynı zamanda sürdürülebilir kalkınmanın da ön koşuludur. Birçok ülke ekonomik büyüme hedeflerini “her ne pahasına olursa olsun” mantığıyla yürütüyor. Ancak büyümenin ahlaki bir zemine oturmadığı yerde, refahın kalıcılığından söz etmek mümkün değildir. Örneğin, çok uluslu teknoloji firmaları veri güvenliği, yapay zekâ kullanımı ve iş gücü standartları konularında sık sık etik sorgulamalara konu oluyor. Yapay zekâ sistemlerinin karar süreçlerinde adaletin nasıl sağlanacağı, yalnızca teknik değil, aynı zamanda etik bir sorundur. Yine finans sektöründe algoritmik işlemler ve yüksek frekanslı ticaret, piyasayı hızlandırırken insan unsurunu devre dışı bırakıyor. Böylece kararlar, kârı maksimize eden ama insanı unutan bir sistemin eline bırakılıyor. Etik ikilemler sadece şirketlerin değil, devletlerin de karşısında. Küresel tedarik zincirlerinde “karbon ayak izini azaltmak için gelişmiş ülkelerin uyguladığı çevre vergileri, çoğu zaman gelişmekte olan ülkelerin ihracatını olumsuz etkiliyor. Yani bir yanda çevreyi koruma adına atılan adımlar var; diğer yanda ise yoksul ülkelerin üretimden dışlanma riski. Bu durum, etik değerlerin evrenselliğini değil, göreceliğini ortaya koyuyor. Küresel Adalet Arayışı: Ekonomik Etikten İnsan Onuruna Küresel ekonomide adalet kavramı, artık sadece gelir eşitsizliğiyle sınırlı değil. Finansal erişimden eğitim hakkına, dijital kapsayıcılıktan sağlık hizmetlerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Dijital devrim, bilgiye erişimi kolaylaştırmış gibi görünse de “dijital uçurum” yeni bir adaletsizlik biçimi yarattı. Gelişmiş ülkelerde bir öğrencinin internet üzerinden aldığı eğitim ile Afrika kırsalında internet bağlantısı olmayan bir öğrencinin imkânları arasındaki fark, yalnızca teknolojik değil, etik bir meseledir. Aynı şekilde, pandemi döneminde aşıya erişimde yaşanan küresel dengesizlikler, “küresel adalet” in sağlıkta bile tam olarak sağlanamadığını gösterdi. Bu noktada Birleşmiş Milletler ’in “Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları” (SKA) önemli bir etik pusula işlevi görüyor. Yoksulluğun ortadan kaldırılması, eşitsizliklerin azaltılması ve iklim eylemi gibi hedefler, ekonomik büyümenin yalnızca bir nicelik değil, aynı zamanda bir değer meselesi olduğunu hatırlatıyor. Ancak bu hedeflerin gerçekleşmesi, küresel yönetişimin samimi iş birliğine ve ekonomik çıkarların ahlaki çerçevede yeniden tanımlanmasına bağlı. Adaletin Ekonomik Bedeli ve Etik Kazancı Küresel ekonomide adalet sağlamak, kısa vadede maliyetli olabilir; ancak uzun vadede sürdürülebilir bir refahın tek garantisidir. Etik ilkelere dayalı bir ekonomi, yatırımcı güvenini güçlendirir, toplumsal huzuru artırır ve çevresel sürdürülebilirliği sağlar. Bugün birçok ülke “adil ticaret” ve “yeşil ekonomi” kavramlarını politika gündemine alıyor. Bu kavramlar, sadece birer çevre veya sosyal politika önerisi değil, aynı zamanda ekonomik rekabetin yeni biçimlerini temsil ediyor. Adaletin, etik davranışın ve çevre bilincinin ekonomik değere dönüştüğü yeni bir çağın eşiğindeyiz. Ancak bu dönüşümün başarısı, yalnızca yasalarla değil, toplumsal vicdanla da ilgilidir. Tüketiciler etik üretim yapan markaları tercih ettiğinde, yatırımcılar çevresel ve sosyal kriterleri gözettiğinde, devletler adil gelir dağılımını öncelediğinde, ekonomi yeniden insan merkezli bir yapıya kavuşabilir. Sonuç: Ahlakın Ekonomik Değeri Küresel adalet, yalnızca bir hedef değil, bir yolculuktur. Bu yolculukta ekonomi, ahlakın sınandığı bir laboratuvar gibidir. Adaletin ve etik değerlerin yok sayıldığı bir ekonomik düzen, er ya da geç kendi çelişkileriyle yüzleşmek zorunda kalır. Bugün dünya, refahı değil, adaleti paylaşmayı öğrenmek zorunda. Çünkü bir ekonominin gücü, yalnızca büyüklüğüyle değil; vicdanıyla da ölçülür. Gerçek kalkınma, rakamlarda değil, insanın onurunda anlam bulur. Ve küresel ekonominin geleceği, adaletin sesini duyanlarla şekillenecektir.